Ψηφιακοί Νομάδες, Κοινότητα και Ατομική Ευημερία: Η Προοπτική της Επαγγελματικής Συμβουλευτικής

Το Φαινόμενο των Ψηφιακών Νομάδων

Το φαινόμενο των ψηφιακών νομάδων βρίσκεται σε συνεχή ανάπτυξη¹ και εγείρονται ολοένα και πιο σύνθετα ερωτήματα σχετικά με την έννοια της «κοινότητας» και του «ενεργού πολίτη» στο σύγχρονο πλαίσιο. Παρότι οι digital nomads τείνουν να αναπτύσσουν ισχυρούς ενδοομαδικούς δεσμούς και υποστηρικτικά δίκτυα, διαμορφώνοντας μια διακριτή συλλογική ταυτότητα και αίσθηση αλληλοκατανόησης, παραμένει αντικείμενο προβληματισμού κατά πόσο οι πρακτικές αυτές οδηγούν σε ουσιαστική ενσωμάτωση ή/και συμμετοχή στον ευρύτερο κοινωνικό ιστό.

Η έννοια της αλληλεγγύης, της φροντίδας και της κοινωνικής αλλαγής εντός των τοπικών κοινωνιών που επισκέπτεται κάποιος προσωρινά παραμένει ζητούμενο. Αν θέλαμε να μιλήσουμε για κοινωνικές πρωτοβουλίες  όπως η δημιουργία αστικών κήπων ως εργαλείο αστικής πολιτικής ή η ενεργή συμμετοχή σε τοπικές συλλογικές δράσεις για την προστασία του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς – προϋποθέτει τοπικές ρίζες, διαρκή συνεργασία και σταθερή, μακροπρόθεσμη παρουσία στον εκάστοτε τόπο. Η επιστημονική βιβλιογραφία επισημαίνει ότι η ατομική και συλλογική ευημερία συσχετίζεται άμεσα με την ένταξη και ενεργό συμμετοχή σε σταθερά, υποστηρικτικά κοινωνικά δίκτυα και συστήματα.

• Ο Robert Putnam στο Bowling Alone (2000) τεκμηριώνει ότι το κοινωνικό κεφάλαιο, δηλαδή τα δίκτυα αλληλεγγύης και συμμετοχής στα κοινωνικά δρώμενα, επηρεάζει άμεσα την υγεία, την ευτυχία και την ανθεκτικότητα των ατόμων.
• Έρευνες που συνοψίζονται από τους Holt-Lunstad και συνεργάτες (PLOS Medicine, 2010) καταδεικνύουν ότι τα ισχυρά κοινωνικά δίκτυα βελτιώνουν τους δείκτες επιβίωσης κατά 50%.
• Ο Keyes (1998) έδειξε πως η κοινωνική ένταξη και η ουσιαστική συμμετοχή στην κοινότητα βελτιώνουν σημαντικά την ψυχολογική ευημερία.
• Τέλος, κοινωνίες με ανεπτυγμένα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας, όπως τεκμηριώνουν οι Wilkinson και Pickett στο “The Spirit Level” (2009), παρουσιάζουν σταθερά υψηλότερα επίπεδα εμπιστοσύνης μεταξύ των πολιτών, χαμηλότερο άγχος και μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη ζωή.

Από την άλλη, σύγχρονες μελέτες δείχνουν ότι οι ψηφιακοί νομάδες απολαμβάνουν μεγαλύτερη ικανοποίηση και αυτονομία, αν και αντιμετωπίζουν προκλήσεις όπως η μοναξιά και η αδυναμία τοπικής ένταξης². Η ευημερία των ψηφιακών νομάδων ενισχύεται όταν συμμετέχουν σε co-living κοινότητες ή όταν αναπτύσσουν διαδικτυακά δίκτυα κοινωνικής στήριξης. Η εις βάθος κατανόηση αυτών των ισορροπιών θεωρείται κρίσιμη για την ατομική ευημερία και για την προώθηση θετικής κοινωνικής αλλαγής, τόσο εντός των κοινοτήτων των νομάδων όσο και στο πλαίσιο των τοπικών κοινωνιών όπου αυτοί εντάσσονται προσωρινά.

Η Διαρκής Συνεισφορά στην Τοπική Κοινωνία

Ωστόσο, η ουσιαστική κοινωνική αλλαγή απαιτεί κάτι περισσότερο από την ικανοποίηση του ατόμου ή τη δυνατότητά του να συνδέεται σε διαδικτυακό επίπεδο. Η ουσιαστική κοινωνική αλλαγή προϋποθέτει σταθερή, μακροχρόνια παρουσία και δέσμευση σε έναν τόπο. Οι συλλογικές πρωτοβουλίες  απαιτούν επένδυση χρόνου και διαρκή (γεωγραφική) παρουσία. Στο παράδειγμα του βιολογικού αστικού κήπου, η δημιουργία του προϋποθέτει φύτευση τον Αύγουστο με σκοπό τη συγκομιδή τον χειμώνα, ή επιστροφή τον Ιούνιο για τη συγκομιδή της εαρινής καλλιέργειας. Η σύσταση συλλόγων ή η υλοποίηση τοπικών κοινωνικών πρωτοβουλιών απαιτούν μήνες, συχνά και έτη, σταδιακής συνεργασίας, ενίσχυσης της αμοιβαίας εμπιστοσύνης και διαρκούς αλληλεπίδρασης με τους κατοίκους και τις τοπικές αρχές. Τέτοιες ευκαιρίες ενδέχεται να παραμένουν απρόσιτες για άτομα που διαμένουν σε έναν τόπο μόνο προσωρινά. Παρόλο που οι digital nomads μπορούν να συνεισφέρουν στην κοινωνική αλλαγή μέσω έρευνας ή απομακρυσμένης εργασίας, η συμβολή αυτή σπανίως διαθέτει το βάθος και τη μακροπρόθεσμη επίδραση της άμεσης, ενεργού συμμετοχής στη ζωή και τη συνοχή της τοπικής κοινότητας.

Εγείρεται, λοιπόν, το ερώτημα: Είναι εφικτό για τους digital nomads να λειτουργήσουν ως ουσιαστικοί «ενεργοί πολίτες» εντός των τοπικών κοινωνιών όπου διαμένουν προσωρινά; Ή, μήπως, τα δομικά χαρακτηριστικά του νομαδικού τρόπου ζωής καθιστούν ιδιαίτερα δύσκολη, αν όχι ανέφικτη, την εις βάθους συμμετοχή στην αργή ζύμωση των τοπικών διαδικασιών που απαιτείται για τη διαμόρφωση διαχρονικών δεσμών κοινωνικής συνοχής και αλληλεγγύης;

Βλέπουμε από την άλλη νέα μοντέλα κινητικότητας, όπου οι digital nomads μετακινούνται συλλογικά, συχνά με τις οικογένειες και τα παιδιά τους, φέρνοντας μαζί τους εκπαιδευτικές δομές ή έχοντας οργανωμένους χώρους για συνεργατικό remote working³. Τα νέα αυτά μοντέλα φιλοδοξούν να προάγουν μια νέα μορφή σταθερότητας και συνδεσιμότητας. Ωστόσο, το κεντρικό ερώτημα παραμένει: Μπορεί αυτή η κινητή κοινότητα να υπερβεί τα όρια της εσωστρέφειας και να αφήσει ουσιαστικό, διαρκές αποτύπωμα στην οικονομική, κοινωνική και πολιτισμική ζωή των τοπικών κοινωνιών που την υποδέχονται;

Η Οπτική του Επαγγελματικού Προσανατολισμού

Από τη σκοπιά του επαγγελματικού προσανατολισμού, είναι σημαντικό να εντοπίζουμε τις αξίες και τα κίνητρα που ωθούν τα άτομα να επιλέξουν τον τρόπο ζωής του digital nomad. Η διεθνής εμπειρία δείχνει πως οι digital nomads δίνουν έμφαση στην αυτονομία, την ευελιξία, την περιπέτεια, τη μάθηση και την ποικιλία εμπειριών. Οι digital nomads φαίνεται να αντλούν ιδιαίτερη ικανοποίηση όταν επιτυγχάνουν ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, ανεξαρτησία από τόπο και συνθήκες εργασίας, καθώς και όταν αλληλεπιδρούν με άλλους πολιτισμούς και κοινωνίες.

Αυτές οι αξίες όμως, ενίοτε έρχονται σε σύγκρουση με την ανάγκη για σταθερότητα, αίσθηση του ανήκειν και διαχρονική συνεισφορά στην κοινότητα, στοιχεία που η επιστήμη αναγνωρίζει ως ουσιώδη για την ευημερία του ατόμου. Ένας σύγχρονος επαγγελματικός σύμβουλος καλείται να στηρίξει τους πελάτες του να σκεφτούν ποιες αξίες έχουν γι’ αυτούς προτεραιότητα, ποιες θυσίες συνεπάγονται οι επιλογές τους και πώς αυτές επηρεάζουν την προσωπική τους ευτυχία και την αίσθηση σκοπού. Εξαιρετικά σημαντική είναι η ειλικρινής συζήτηση για τις ευκαιρίες και τους περιορισμούς του digital nomad τρόπου ζωής, ιδίως όσον αφορά τη σύνδεση, τον ενεργό ρόλο του πολίτη και τη συνεισφορά στον κοινωνικό ιστό.

Τα ερευνητικά δεδομένα υπογραμμίζουν ότι η ύπαρξη κοινότητας, το αίσθημα του ανήκειν και η διαρκής σύνδεση με αυτήν, συνιστούν θεμελιώδεις παράγοντες για την ατομική και συλλογική ευημερία. Παρόλο που ο τρόπος ζωής του digital nomad προσφέρει σημαντική ελευθερία και αυτονομία για κάποιους, ενδέχεται να συνεπάγεται και κόστος για άλλους, ιδιαίτερα ως προς τη διατήρηση σταθερών κοινωνικών δεσμών και την ψυχοκοινωνική σταθερότητα. Στο πλαίσιο αυτό, ο ρόλος του επαγγελματικού συμβούλου είναι να υποστηρίξει το άτομο στην αναζήτηση και επίτευξη της προσωπικής του ισορροπίας ανάμεσα στις αξίες, τις επιλογές και το αίσθημα βαθιάς ικανοποίησης από τη ζωή και την εργασία του.

Πηγές:

1. Forbes. (2023, September 10). Why digital nomad visas are more popular than ever
   MBO Partners. (2023). Digital Nomads Report 2023
   Statista. (2023). Number of digital nomads in the United States from 2019 to 2023.
   BBC. (2021, August 12). The rise of digital nomads.
   Exploding Topics. (2024). Digital nomad trends.
   
   ↩︎
2. Czeglédi, C., & Formádi, K. (2023). Work–life balance and mental health of digital nomads—An exploratory study. Journal of Happiness Studies, 24, 1355–1372.
   Leurs, B., & Timothy, D. J. (2023). Place attachment and wellbeing among digital nomads living in co-living spaces. Computers in Human Behavior, 147, 107856.
   Thompson, B. Y., & Skjerven, P. H. (2022). I am a citizen of the world: Well-being and adjustment among digital nomads. Cogent Social Sciences, 8(1), 2122138.
   Statista. (2023). Digital nomads’ happiness and work satisfaction. ↩︎
3. Boundless Life. (n.d.). Home page.
   Worldly Tribe. (n.d.). Education & childcare for digital nomad families.
   BBC Worklife. (2022, June 15). The rise of digital nomad families.
   CNBC. (2023, March 1). How to be a digital nomad with kids.
   
   ↩︎